आपले समाज जीवन ६ वी प्रश्नपेढी

 

प्रकरण १: 'आपले समाजजीवन 

विभाग १: योग्य पर्याय निवडून विधाने पूर्ण करा (MCQs)** 

१. केवळ लोकांचा समूह म्हणजे समाज नव्हे, तर समूहात राहणाऱ्या

व्यक्तींमध्ये असणाऱ्या ________ ची व्यवस्था म्हणजे समाज होय.**   

(अ) संघर्षाची  (ब) संबंधांची  (क) व्यापाराची  (ड) नियमांची   

२. भटक्या अवस्थेतील मानवाला अन्न व निवाऱ्यासोबतच प्रामुख्याने

________ आणि सुरक्षिततेची गरज वाटली.**   

(अ) स्थैर्याची  (ब) मनोरंजनाची  (क) संपत्तीची  (ड) अधिकारांची   

३. शेतीसाठी मोठ्या मनुष्यबळाची आवश्यकता निर्माण झाल्यामुळे ________ 

पद्धती अस्तित्वात आली.**   

(अ) राजेशाही  (ब) कुटुंब  (क) श्रेणी  (ड) गण   

४. समाजाने निर्माण केलेली एक मूलभूत सामाजिक संस्था म्हणजे ______

__ होय.**   

(अ) बाजार  (ब) पतपेढी  (क) शाळा  (ड) कारखाना   

५. भारतातील दक्षिण भागात आणि किनारपट्टीच्या प्रदेशात ________ हे मुख्य 

अन्न मानले जाते.**   

(अ) गहू  (ब) बाजरी  (क) भात  (ड) मका   

विभाग २: एका वाक्यात उत्तरे लिहा** 

 

१प्रश्न: 'समाजशीलता' म्हणजे काय?**   

२. प्रश्न: सामाजिक संस्थांचे मुख्य कार्य कोणते आहे?**   

३. प्रश्न: 'समाजातील परस्परावलंबन' कशाला म्हणतात?**   

४. प्रश्न: 'सामाजिक विविधता' म्हणजे काय?**   

५. प्रश्न: 'विविधतेत एकता' दर्शवणारे कोणते दोन खाद्यपदार्थ देशभर लोकप्रिय 

आहेत?**  

 

विभाग ३: योग्य जोड्या जुळवा** 

 

| **'अ' गट (प्रदेश)** | **'ब' गट (वापरले जाणारे तेल)** | **उत्तर** | 

| **१) दक्षिण भारत** | (अ) मोहरीचे तेल | **१ - (क) नारळाचे तेल** | 

| **२) उत्तर भारत** | (ब) शेंगदाण्याचे तेल | **२ - (अ) मोहरीचे तेल** | 

| **३) पश्चिम भारत** | (क) नारळाचे तेल | **३ - (ब) शेंगदाण्याचे तेल**  

विभाग ४: संकल्पना व व्याख्या स्पष्ट करा** 

१. प्रश्न: कुटुंब (Family) म्हणजे काय?**   

२. प्रश्न: लहान (विभक्त) कुटुंब आणि मोठे (संयुक्त) कुटुंब यांतील फरक स्पष्ट

करा.**   

विभाग ५: थोडक्यात व सविस्तर उत्तरे लिहा** 

१. प्रश्न: मानवाला समाजाची गरज का वाटली?**   

२. प्रश्न: शाळा ही एक महत्त्वाची सामाजिक संस्था कशी आहे, ते स्पष्ट 

करा.**   

३. प्रश्न: भारताची सामाजिक व सांस्कृतिक विविधता सविस्तर स्पष्ट करा.**   

 

 

विविध धर्मांची शिकवण

प्रकरण ५: 'विविध धर्मांची शिकवण 

विभाग १: योग्य पर्याय निवडून विधाने पूर्ण करा (MCQs)** 

१. 'अहं ब्रह्मास्मि' आणि 'तत् त्वम् असि' हे तत्त्वज्ञान कोणत्या ग्रंथांमध्ये मांडले 

गेले आहे?**   

(अ) वेदे  (ब) उपनिषदे  (क) पुराणे  (ड) त्रिपिटके   

२. वर्धमान महावीर यांनी सांगितलेल्या त्रिरत्नांमध्ये खालीलपैकी कशाचा

समावेश होत नाही?**   

(अ) सम्यक् दर्शन  (ब) सम्यक् ज्ञान  (क) सम्यक् चरित्र  (ड) सम्यक् समाधी

   

३. गौतम बुद्ध यांनी आपले पहिले प्रवचन वाराणसीजवळील ________ येथे 

दिले.**   

(अ) बोधगया  (ब) लुंबिनी  (क) सारनाथ  (ड) उरुवेला   

४. ज्यू (यहुदी) धर्मीयांच्या प्रमुख प्रार्थनास्थळाला काय म्हणतात?**   

(अ) सिनॅगॉग  (ब) चर्च  (क) मशिद  (ड) अग्यारी   

५. पारशी धर्माच्या संस्थापक प्रेषितांचे नाव काय होते?**   

(अ) संत थॉमस  (ब) झरथुष्ट्र  (क) मूसा  (ड) मुहम्मद पैगंबर   

विभाग २: एका वाक्यात उत्तरे लिहा** 

१. भारतीय तत्त्वज्ञानाच्या परंपरेतील 'षड्दर्शने' म्हणजे काय?**   

२. जैन धर्मातील 'अनेकांतवाद' या सिद्धांताचा मुख्य गाभा कोणता आहे?** 

  

३. गौतम बुद्ध यांनी धम्माचा उपदेश करण्यासाठी कोणती लोकभाषा वापरली?

**   

४. बौद्ध धर्मातील 'त्रिशरण' या संकल्पनेत कोणाचा समावेश होतो?**   

५. ख्रिश्चन धर्माचा पवित्र धर्मग्रंथ कोणता आहे?**   

६. 'इस्लाम' या शब्दाचा अर्थ काय होतो?**   

७. 'एकं सद् विप्रा बहुधा वदन्ति' या सूत्राचा अर्थ काय?**   

विभाग ३: योग्य जोड्या जुळवा** 

 

| **'अ' गट (धर्म)** | **'ब' गट (धर्मग्रंथ / प्रार्थनास्थळ)** | **उत्तर** | 

| **१) ज्यू धर्म** | (अ) बायबल / चर्च | **१ - (क) तोराह / सिनॅगॉग** | 

| **२) ख्रिश्चन धर्म** | (ब) कुराण / मशिद | **२ - (अ) बायबल / चर्च** | 

| **३) इस्लाम धर्म** | (क) तोराह / सिनॅगॉग | **३ - (ब) कुराण / मशिद** |

 

| **४) पारशी धर्म** | (ड) अवेस्ता / अग्यारी | **४ - (ड) अवेस्ता / अग्यारी**

| 

विभाग ४: चूक की बरोबर ते सांगून चुकीची विधाने दुरुस्त करून लिहा** 

१. वर्धमान महावीर यांनी सर्व प्राण्यांबद्दल करुणा आणि अहिंसा पाळण्याचा

उपदेश दिला.**   

२. गौतम बुद्ध यांच्या मते माणसाची श्रेष्ठता त्याच्या जन्मावरून ठरते.**   

३. भारतातील सर्वात प्राचीन मशीद केरळ राज्यातील कोडुंगलूर येथे इसवी

सनाच्या सातव्या शतकात बांधली गेली.**   

विभाग ५: थोडक्यात व सविस्तर उत्तरे लिहा** 

१. गौतम बुद्ध यांनी सांगितलेली चार आर्यसत्ये कोणती?**   

 

मानवी जीवनातील सर्व व्यवहारांच्या मुळाशी खालील चार आर्यसत्ये आहेत:

 

२. जैन धर्मातील 'पंचमहाव्रते' कोणती?**   

३. पारशी धर्माची प्रमुख तत्त्वे आणि शिकवण स्पष्ट करा.**   

 

 

वैदिक संस्कृती

प्रकरण ४: 'वैदिक संस्कृती' 

विभाग १: योग्य पर्याय निवडून विधाने पूर्ण करा (MCQs)** 

१. 'वेद' हा शब्द 'विद्' या शब्दापासून तयार झाला असून 'वेद' या शब्दाचा अर्थ ________ असा होतो.**   

(अ) मंत्र  (ब) ज्ञान  (क) संगीत  (ड) यज्ञ   

२. चार वेदांपैकी ________ हा सर्वात प्राचीन वेद मानला जातो.**   

(अ) यजुर्वेद  (ब) सामवेद  (क) ऋग्वेद  (ड) अथर्ववेद   

३. भारतीय संगीतपरंपरेचा उगम प्रामुख्याने ________ या वेदात मानला

जातो.**   

(अ) ऋग्वेद  (ब) सामवेद  (क) यजुर्वेद  (ड) अथर्ववेद   

४. 'उपनिषद' या शब्दाचा अर्थ ________ असा होतो.**   

(अ) अरण्तात राहणे  (ब) मंत्रपठण करणे  (क) गुरूजवळ बसून ज्ञान

मिळवणे  (ड) ध्यानसाधना करणे   

५. वैदिक काळात कारागीर व व्यावसायिकांच्या स्वतंत्र संघांना _______

_ म्हटले जात असे.**   

(अ) श्रेणी  (ब) सभा  (क) समिती  (ड) गण   

६. वैदिक काळात जनच्या उत्पन्नातील राजाचा भाग (कर) गोळा करणाऱ्या

अधिकाऱ्याला ________ म्हटले जाई.**   

(अ) पुरोहित  (ब) सेनापती  (क) भागदुघ  (ड) श्रेष्ठी   

विभाग २: एका वाक्यात उत्तरे लिहा** 

१. वेदांची रचना प्रामुख्याने कोणत्या भाषेत करण्यात आली आहे?**   

२. यजुर्वेद या वेदाचा मुख्य विषय कोणता आहे?**   

३. आरोग्य, औषधोपचार आणि घरगुती उपायांची माहिती प्रामुख्याने कोणत्या

वेदात आढळते?**   

४. आरण्यके या ग्रंथांमध्ये प्रामुख्याने कोणत्या विषयांवर विचार मांडले आहेत?

५. श्रेणीच्या (व्यावसायिक संघाच्या) प्रमुखाला काय म्हटले जात असे?**   

६. वैदिक काळात राजाला राज्यकारभारात सल्ला व साहाय्य करण्यासाठी

कोणत्या दोन संस्था होत्या?**   

विभाग ३: योग्य जोड्या जुळवा** 

अ' गट (वेद)** | **'ब' गट (मुख्य विषय)** | **उत्तर** | 

| **१) ऋग्वेद** | (अ) औषधोपचार व कृषी | **१ - (क) मंत्र व देवतांची

स्तवने** | 

|

**२) यजुर्वेद** | (ब) मंत्रांचे छंदबद्ध गायन व संगीत | **२ - (ड) यज्ञ, हवन व

धार्मिक विधी** | 

| **३) सामवेद** | (क) मंत्र व देवतांची स्तवने | **३ - (ब) मंत्रांचे छंदबद्ध

गायन व संगीत** | 

| **४) अथर्ववेद** | (ड) यज्ञ, हवन व धार्मिक विधी | **४ - (अ) औषधोपचार

व कृषी** | 

विभाग ४: चूक की बरोबर ते सांगा (चूक विधान दुरुस्त करून लिहा)** 

१. वेदांतील संहितैनंतर त्यांच्या स्पष्टीकरणासाठी 'ब्राह्मणग्रंथ' रचले गेले.** 

  

२. सामवेदात प्रामुख्याने औषधी वनस्पती आणि घरगुती उपायांची माहिती

दिली आहे.**   

३. वैदिक काळात दैनंदिन व्यवहारात प्रामुख्याने वस्तूविनिमय पद्धतीचा वापर

केला जात असे.**   

विभाग ५: थोडक्यात व सविस्तर उत्तरे लिहा** 

१. वैदिक संस्कृतीतील चार आश्रमांची नावे सांगून त्यांची माहिती लिहा.**

   

२. वैदिक काळातील राजकीय व्यवस्था स्पष्ट करा.**   

 

 

हडप्पा संस्कृती

प्रकरण ३: 'हडप्पा संस्कृती 

विभाग १: योग्य पर्याय निवडून विधाने पूर्ण करा (MCQs)** 

१. सन १९२१ मध्ये पंजाबमधील कोणत्या नदीच्या काठी हडप्पा येथे प्रथम

उत्खनन सुरू झाले?**   

(अ) सिंधू  (ब) रावी  (क) गंगा  (ड) सरस्वती   

२. प्रगल्भ हडप्पा संस्कृतीचा समृद्ध (सुवर्ण) कालखंड खालीलपैकी कोणता

मानला जातो?**   

(अ) इ.स.पूर्व ३३०० ते २६००  (ब) इ.स.पूर्व २६०० ते १९००  (क) इ.स.पूर्व

१९०० ते १३००  (ड) इ.स.पूर्व २३०० ते १५००   

३. जगातील सर्वांत जुनी नांगरलेली शेतजमीन हडप्पा संस्कृतीतील कोणत्या

उत्खनन स्थळी सापडली आहे?**   

(अ) लोथल  (ब) धोलावीरा  (क) कालीबंगन  (ड) राखीगढी   

४. हडप्पा संस्कृतीतील कोणत्या शहरात जहाजांच्या व्यापारासाठी प्रचंड आकाराची 'गोदी' (Dockyard) सापडली आहे?**   

(अ) लोथल  (ब) मोहेंजोदडो  (क) बनावली  (ड) हडप्पा   

५. मोहेंजोदडो येथे उत्खननात सापडलेला विशेष पुतळा सध्या राष्ट्रीय संग्रहालयात (नवी दिल्ली) असून तो कोणत्या नावाने ओळखला जातो?**   

(अ) नर्तकी  (ब) राजा-धर्मगुरू  (क) सेनापती  (ड) व्यापारी   

विभाग २: एका वाक्यात उत्तरे लिहा** 

१. 'हडप्पा संस्कृती'ला 'सिंधू संस्कृती' असे का म्हटले जाते?**   

२. हडप्पा संस्कृतीतील घरबांधणीत भिंती मजबूत ठेवण्यासाठी कोणती विशेष पद्धत वापरली जात असे?**   

३. हडप्पाकालीन लोकांच्या आहारातील मुख्य पिके कोणती होती?**   

४. हडप्पाकालीन व्यापारी मेसोपोटेमियामध्ये कोणत्या दुर्मिळ निळ्या रंगाच्या मौल्यवान दगडाची निर्यात करत असत?**   

५. मेसोपोटेमियातील कोणत्या अक्कड राजाच्या काळात हडप्पा आणि मेसोपोटेमियादरम्यान सागरी व्यापार होत असल्याचे पुरावे मिळतात? 

विभाग ३: योग्य जोड्या जुळवा** 

 

| **'अ' गट (उत्खनन स्थळ)** | **'ब' गट (प्रमुख पुरावा / वैशिष्ट्य)** | **उत्तर** | 

| **१) कालीबंगन** | (अ) 'राजा-धर्मगुरू'चा पुतळा | **१ - (ब) सर्वांत जुनी नांगरलेली शेतजमीन** | 

| **२) लोथल** | (ब) सर्वांत जुनी नांगरलेली शेतजमीन | **२ - (क) प्रचंड आकाराची गोदी (बंदर)** | 

| **३) मोहेंजोदडो** | (क) प्रचंड आकाराची गोदी (बंदर) | **३ - (अ) 'राजा-धर्मगुरू'चा पुतळा** | 

विभाग ४: चूक की बरोबर ते सांगून चुकीची विधाने दुरुस्त करून लिहा** 

 

**१. हडप्पा संस्कृतीतील लोकांना कापूस माहीत नव्हता.**   

२. हडप्पा संस्कृतीतील घरे पक्क्या व प्रमाणबद्ध विटांची बांधलेली असत.**   

३. सुमेरसोबतचा व्यापार मंदावणे हे हडप्पा संस्कृतीच्या ऱ्हासामागील प्रमुख कारणांपैकी एक होते.**   

विभाग ५: थोडक्यात व सविस्तर उत्तरे लिहा** 

 

१. हडप्पा संस्कृतीतील नगररचना व घरबांधणीची प्रमुख वैशिष्ट्ये स्पष्ट करा.**   

२. हडप्पा संस्कृतीच्या ऱ्हासामागील प्रमुख कारणे कोणती होती?**   

 

 

 

प्रागैतिहासिक काळ

 विभाग १: योग्य पर्याय निवडून विधाने पूर्ण करा (MCQs)** 

१. ज्या काळात लिपीचा उगम किंवा विकास झालेला नव्हता, त्या काळाला

________ काळ म्हणतात.**  

 

(अ) ऐतिहासिक  (ब) प्रागैतिहासिक  (क) आधुनिक  (ड) वैदिक   

२. मानवाच्या इतिहासातील 'अग्नीचा शोध' कोणत्या युगात लागला?**   

(अ) पुराश्मयुग  (ब) मध्याश्मयुग  (क) नवाश्मयुग  (ड) ताम्रपाषाणयुग   

३. मध्याश्मयुगात मानवाने माणसाळवलेला पहिला प्राणी कोणता ठरला?**

   

(अ) शेळी  (ब) घोडा  (क) कुत्रा  (ड) बैल   

४. मानवी संस्कृतीच्या इतिहासात 'शेतीचा शोध' हा महत्त्वाचा बदल कोणत्या

कालखंडात झाला?**   

(अ) पुराश्मयुग  (ब) मध्याश्मयुग  (क) नवाश्मयुग  (ड) धातूयुग   

५. दळणवळण आणि व्यापार सुलभ होण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरलेल्या

'चाकाचा शोध' कोणत्या युगात लागला?**   

(अ) पुराश्मयुग  (ब) मध्याश्मयुग  (क) नवाश्मयुग  (ड) ताम्रपाषाणयुग 

  

६. कांस्य धातूच्या ४ वस्तू (बैल, रेडा, गेंडा व हत्ती) महाराष्ट्रातील कोणत्या

उत्खनन स्थळी सापडल्या?**   

(अ) इनामगाव  (ब) दायमाबाद  (क) जोर्वे  (ड) सावळदा   

विभाग २: एका वाक्यात उत्तरे लिहा** 

१. 'अश्मयुग' म्हणजे काय?**  २. मानवाच्या उत्क्रांतीतील प्रमुख ५ टप्पे

कोणते आहेत?**   

३. पुराश्मयुगातील मानवाचे अन्न मिळवण्याचे मुख्य मार्ग कोणते होते?** 

  

४. महाराष्ट्रातील मध्याश्मयुगीन प्रसिद्ध उत्खनन स्थळ कोणते आहे?**   

५. नवाश्मयुगात शेतीची सुरुवात करण्याचे श्रेय कोणाला दिले जाते?**   

६. 'ताम्रपाषाणयुग' असे नाव का पडले?**   

७. महाराष्ट्रातील आद्य शेतकऱ्यांची सर्वात जुनी संस्कृती कोणती मानली जाते?**   

विभाग ३: योग्य जोड्या जुळवा** 

 

| **'अ' गट (युग / स्थळ)** | **'ब' गट (वैशिष्ट्य / शोध)** | **उत्तर** | 

| **१) पुराश्मयुग** | (अ) चाकाचा शोध व तांब्याचा वापर | **१ - (क)

अग्नीचा शोध व ओबडधोबड हत्यारे** | 

| **२) मध्याश्मयुग** | (ब) शेतीचा शोध व स्थिर गाव-वसाहती | **२ - (ड)

सूक्ष्म हत्यारे व कुत्रा माणसाळवणे** | 

| **३) नवाश्मयुग** | (क) अग्नीचा शोध व ओबडधोबड हत्यारे | **३ - (ब)

शेतीचा शोध व स्थिर गाव-वसाहती** | 

| **४) ताम्रपाषाणयुग** | (ड) सूक्ष्म हत्यारे व कुत्रा माणसाळवणे | **४ - (अ)

चाकाचा शोध व तांब्याचा वापर** | 

 

 

विभाग ४: चूक की बरोबर ते सांगा (चूक असल्यास दुरुस्त करून लिहा)** 

 

१. पुराश्मयुगातील मानवाने शेती करण्यास सुरुवात केली होती.**   

२. कुत्र्याला माणसाळवणारा मानव हा मध्याश्मयुगातील होता.**   

३. दायमाबाद येथे दोन मडक्यांची तोंडे जोडून लहान मुलांचे दफन करण्याची

पद्धत आढळली.**   

४. हिमालयात राहणाऱ्या गूढ व केसाळ प्राण्याला/हिममानवाला दंतकथेनुसार

'यती' म्हणतात.**   

विभाग ५: थोडक्यात उत्तरे लिहा** 

 

**१. पुराश्मयुग, मध्याश्मयुग आणि नवाश्मयुग यांतील मानवी जीवनातील

फरक स्पष्ट करा.**   

*

२. ताम्रपाषाणयुगाची प्रमुख वैशिष्ट्ये कोणती?**   

३. महाराष्ट्रातील प्रमुख ताम्रपाषाणयुगीन उत्खनन स्थळांची माहिती द्या.**   

 

 

इतिहासाची साधने ६ वी प्रश्नपेढी

 

 

 

विभाग १: योग्य पर्याय निवडून विधान पूर्ण करा (MCQs)** 

 

**१. पूर्वजांनी वापरलेल्या वस्तू, वास्तू, नाणी, कोरीव लेख आणि दस्तऐवज या

 सर्वांना इतिहासाची ________ म्हणतात. 

(अ) अवशेष  (ब) साधने  (क) पुरावे  (ड) ग्रंथ 

२. तांब्याच्या पत्र्यावर कोरलेल्या ऐतिहासिक लेखांना _______ म्हणतात.** 

  

(अ) शिलालेख  (ब) भूर्जपत्रे  (क) ताम्रपट  (ड) करारपत्रे   

३युनेस्कोने अजिंठा आणि वेरूळ लेण्यांचा जागतिक वारसा यादीत ____साली 

समावेश केला.**   

अ) १९८३  (ब) १९८७  (क) १९९९  (ड) २०१२  

४. मुंबईतील 'छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस' हे भव्य रेल्वेस्थानक ब्रिटिश

 काळातील ________ स्थापत्यशैलीचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे.**   

(अ) द्रविड शैली  (ब) गोथिक शैली  (क) नागर शैली  (ड) आर्ट-डेको शैली   

५. युनेस्कोने मान्यता दिलेल्या 'मराठा मिलिटरी लँडस्केप्स' मधील

 महाराष्ट्राबाहेर असणारा 'जिंजी' किल्ला कोणत्या राज्यात आहे?**   

(अ) कर्नाटक  (ब) तमिळनाडू  (क) गुजरात  (ड) आंध्र प्रदेश   

विभाग २: एका वाक्यात उत्तरे लिहा** 

१. इतिहासाची साधने म्हणजे काय?**   

२. 'प्रागैतिहासिक काळ' कशाला म्हणतात?**   

३. भारतीय इतिहासाची सर्वात प्राचीन लिखित साधने कोणती मानली जातात?**   

४. युनेस्कोने २०१२ साली महाराष्ट्रातील कोणत्या पर्वतरांगांना 'नैसर्गिक

 वारसास्थळ' म्हणून मान्यता दिली?**   

५. नाशिक जिल्ह्यातील अंजनेरी येथे कोणते ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाचे

 वस्तुसंग्रहालय आहे?**   

 

 

 

विभाग ३: योग्य जोड्या जुळवा** 

१) लिखित साधने** | (अ) ओव्या, लोकगीते व पोवाडे | **१ - (ब) ग्रंथ,

 पत्रे  प्रवासवर्णने** | 

२) भौतिक साधने** | (ब) ग्रंथ, पत्रे व प्रवासवर्णने | **२ - (क) नाणी,

किल्ले व शस्त्रे** | 

३) मौखिक साधने** | (क) नाणी, किल्ले व शस्त्रे | **३ - (अ) ओव्या,

लोकगीते व पोवाडे** | 

विभाग ४: खालील साधनांचे वर्गीकरण करा** 

(दिलेली साधने: नाणी, ओव्या, भूर्जपत्रे, किल्ले, लोककथा, शिलालेख, पोवाडे

, प्रवासवर्णने, ताम्रपट)* 

 

*   **भौतिक साधने:- 

*   **लिखित साधने:- 

*   **मौखिक साधने:- 

विभाग ५: थोडक्यात उत्तरे लिहा** 

१. प्राथमिक साधने आणि दुय्यम साधने यांतील फरक स्पष्ट करा.**   

२. भौतिक साधनांवरून तात्कालीन मानवी जीवनाची कोणती माहिती मिळते?

३. युनेस्कोने घोषित केलेल्या महाराष्ट्रातील प्रमुख जागतिक वारसास्थळांची

 

नावे लिहा.**   

 

वैदिक संस्कृती सराव प्रश्न

 १. प्रश्न: 'वेद' हा शब्द कोणत्या मूळ शब्दापासून तयार झाला आहे?

उत्तर: 'वेद' हा शब्द 'विद्' (म्हणजे जाणणे) या शब्दापासून तयार झाला आहे

.

२. प्रश्न: 'वेद' या शब्दाचा अर्थ काय होतो?

उत्तर: 'वेद' या शब्दाचा अर्थ 'ज्ञान' असा होतो

.

३. प्रश्न: वैदिक संस्कृतीत कोणते चार प्रमुख वेद मानले जातात?

उत्तर: ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद हे चार वेद मानले जातात

.

४. प्रश्न: वेदांची रचना प्रामुख्याने कोणत्या भाषेत करण्यात आली आहे?

उत्तर: वेदांची रचना प्रामुख्याने संस्कृत भाषेत करण्यात आली आहे

.

५. प्रश्न: चार वेदांपैकी सर्वात प्राचीन वेद कोणता मानला जातो?

उत्तर: ऋग्वेद हा सर्वात प्राचीन वेद मानला जातो

.

६. प्रश्न: ऋग्वेदाचा मुख्य विषय कोणता आहे?

उत्तर: विविध देवतांची स्तुती करणारे मंत्र आणि देवतांचे स्तुतीगान (स्तवने) हा ऋग्वेदाचा मुख्य विषय आहे

.

७. प्रश्न: यजुर्वेदाचा मुख्य विषय काय आहे?

उत्तर: यज्ञ, हवन आणि धार्मिक विधी यांचे नियम व पद्धती सांगणे हा यजुर्वेदाचा मुख्य विषय आहे

.

८. प्रश्न: भारतीय संगीतपरंपरेचा उगम कोणत्या वेदात मानला जातो?

उत्तर: भारतीय संगीतपरंपरेचा उगम सामवेदात मानला जातो, कारण यात मंत्रांचे छंदबद्ध गायन आणि संगीताचा विचार मांडला आहे

.

९. प्रश्न: आरोग्य, औषधोपचार आणि घरगुती उपायांची माहिती प्रामुख्याने कोणत्या वेदात आढळते?

उत्तर: आरोग्य आणि औषधोपचारांची माहिती प्रामुख्याने अथर्ववेदात आढळते

.

१०. प्रश्न: वेदांतील संहितांच्या स्पष्टीकरणासाठी कोणत्या ग्रंथांची रचना केली गेली?

उत्तर: वेदांतील संहितेच्या स्पष्टीकरणासाठी 'ब्राह्मणग्रंथ' रचले गेले

.

११. प्रश्न: 'आरण्यके' ग्रंथांमध्ये प्रामुख्याने कोणत्या विषयांवर विचार मांडला आहे?

उत्तर: आरण्यके ग्रंथांमध्ये यज्ञांचे अर्थ, ध्यान, साधना आणि आत्मज्ञान यांविषयी विचार मांडले आहेत

.

१२. प्रश्न: 'उपनिषद' या शब्दाचा अर्थ काय आहे?

उत्तर: 'उपनिषद' म्हणजे गुरूजवळ बसून ज्ञान मिळवणे असा आहे

.

१३. प्रश्न: वैदिक संस्कृतीत मानवी आयुष्याचे कोणते चार आदर्श टप्पे (आश्रम) मानले गेले आहेत?

उत्तर: व्यक्तीच्या आयुष्यात ब्रह्मचर्याश्रम, गृहस्थाश्रम, वानप्रस्थाश्रम आणि संन्यासाश्रम हे चार टप्पे मानले गेले आहेत

.

१४. प्रश्न: वैदिक काळातील लोकांचा दैनंदिन आहार प्रामुख्याने कशावर आधारित होता?

उत्तर: वैदिक काळातील लोकांचा आहार प्रामुख्याने धान्य (सातू, गहू, तांदूळ), दूध, दही, तूप, मध आणि भाज्या यांवर आधारित होता

.

१५. प्रश्न: वैदिक काळात मनोरंजनासाठी कोणती प्रमुख वाद्ये वापरली जात असत?

उत्तर: मनोरंजन व गायनासाठी वीणा, मृदंग, शंख आणि बासरी यांसारखी वाद्ये वापरली जात असत

.

१६. प्रश्न: वैदिक काळातील कारागीर व व्यावसायिकांच्या स्वतंत्र संघांना काय म्हटले जाई?

उत्तर: कारागीर व व्यावसायिकांच्या स्वतंत्र संघांना 'श्रेणी' असे म्हटले जाई

.

१७. प्रश्न: व्यावसायिक किंवा कारागीर संघाच्या (श्रेणीच्या) प्रमुखाला काय म्हटले जात असे?

उत्तर: श्रेणीच्या प्रमुखाला 'श्रेष्ठी' असे म्हटले जात असे

.

१८. प्रश्न: वैदिक काळातील लोकांचे धार्मिक जीवन कोणत्या प्रमुख निसर्गदेवतांच्या पूजेवर आधारित होते?

उत्तर: ते अग्नी, वरुण, मरुत (वायू), सूर्य, उषा, पृथ्वी, सोम इत्यादी निसर्गदेवतांची पूजा करत असत

.

१९. प्रश्न: वैदिक काळात राजाच्या वतीने कर गोळा करणाऱ्या अधिकाऱ्याला काय नाव होते?

उत्तर: कर गोळा करणाऱ्या अधिकाऱ्याला 'भागदुघ' असे म्हटले जाई

.

२०. प्रश्न: वैदिक काळात राजाला राज्यकारभारात सल्ला व साहाय्य करण्यासाठी कोणत्या दोन संस्था अस्तित्वात होत्या?

उत्तर: राजाला सल्ला देण्यासाठी 'सभा' आणि 'समिती' या दोन संस्था अस्तित्वात होत्या

.

विरुद्धार्थो शब्द सराव

https://app-build-test-34.preview.emergentagent.com/ 

Indirect speech

https://direct-to-indirect-speech-master.ai.studio 

समानार्थी शब्द

https://marathi-synonyms-quiz.ai.studio