विभाग १: योग्य पर्याय निवडून विधाने पूर्ण करा (MCQs)**
१. सन १९२१ मध्ये पंजाबमधील कोणत्या नदीच्या काठी हडप्पा येथे प्रथम
उत्खनन सुरू झाले?**
(अ) सिंधू (ब) रावी (क) गंगा (ड) सरस्वती
२. प्रगल्भ हडप्पा संस्कृतीचा समृद्ध (सुवर्ण) कालखंड खालीलपैकी कोणता
मानला जातो?**
(अ) इ.स.पूर्व ३३०० ते २६०० (ब) इ.स.पूर्व २६०० ते १९०० (क) इ.स.पूर्व
१९०० ते १३०० (ड) इ.स.पूर्व २३०० ते १५००
३. जगातील सर्वांत जुनी नांगरलेली शेतजमीन हडप्पा संस्कृतीतील कोणत्या
उत्खनन स्थळी सापडली आहे?**
(अ) लोथल (ब) धोलावीरा (क) कालीबंगन (ड) राखीगढी
४. हडप्पा संस्कृतीतील कोणत्या शहरात जहाजांच्या व्यापारासाठी प्रचंड आकाराची 'गोदी' (Dockyard) सापडली आहे?**
(अ) लोथल (ब) मोहेंजोदडो (क) बनावली (ड) हडप्पा
५. मोहेंजोदडो येथे उत्खननात सापडलेला विशेष पुतळा सध्या राष्ट्रीय संग्रहालयात (नवी दिल्ली) असून तो कोणत्या नावाने ओळखला जातो?**
(अ) नर्तकी (ब) राजा-धर्मगुरू (क) सेनापती (ड) व्यापारी
विभाग २: एका वाक्यात उत्तरे लिहा**
१. 'हडप्पा संस्कृती'ला 'सिंधू संस्कृती' असे का म्हटले जाते?**
२. हडप्पा संस्कृतीतील घरबांधणीत भिंती मजबूत ठेवण्यासाठी कोणती विशेष पद्धत वापरली जात असे?**
३. हडप्पाकालीन लोकांच्या आहारातील मुख्य पिके कोणती होती?**
४. हडप्पाकालीन व्यापारी मेसोपोटेमियामध्ये कोणत्या दुर्मिळ निळ्या रंगाच्या मौल्यवान दगडाची निर्यात करत असत?**
५. मेसोपोटेमियातील कोणत्या अक्कड राजाच्या काळात हडप्पा आणि मेसोपोटेमियादरम्यान सागरी व्यापार होत असल्याचे पुरावे मिळतात?
विभाग ३: योग्य जोड्या जुळवा**
| **'अ' गट (उत्खनन स्थळ)** | **'ब' गट (प्रमुख पुरावा / वैशिष्ट्य)** | **उत्तर** |
| **१) कालीबंगन** | (अ) 'राजा-धर्मगुरू'चा पुतळा | **१ - (ब) सर्वांत जुनी नांगरलेली शेतजमीन** |
| **२) लोथल** | (ब) सर्वांत जुनी नांगरलेली शेतजमीन | **२ - (क) प्रचंड आकाराची गोदी (बंदर)** |
| **३) मोहेंजोदडो** | (क) प्रचंड आकाराची गोदी (बंदर) | **३ - (अ) 'राजा-धर्मगुरू'चा पुतळा** |
विभाग ४: चूक की बरोबर ते सांगून चुकीची विधाने दुरुस्त करून लिहा**
**१. हडप्पा संस्कृतीतील लोकांना कापूस माहीत नव्हता.**
२. हडप्पा संस्कृतीतील घरे पक्क्या व प्रमाणबद्ध विटांची बांधलेली असत.**
३. सुमेरसोबतचा व्यापार मंदावणे हे हडप्पा संस्कृतीच्या ऱ्हासामागील प्रमुख कारणांपैकी एक होते.**
विभाग ५: थोडक्यात व सविस्तर उत्तरे लिहा**
१. हडप्पा संस्कृतीतील नगररचना व घरबांधणीची प्रमुख वैशिष्ट्ये स्पष्ट करा.**
२. हडप्पा संस्कृतीच्या ऱ्हासामागील प्रमुख कारणे कोणती होती?**