संख्याज्ञान

 https://youtube.com/watch?v=3LCPmJhMp_M&si=C42bVErS_5EOD3m

G

Figures of Speech (अलंकार) – सविस्तर माहिती

 Figures of Speech (अलंकार) – सविस्तर माहिती

इंग्रजी भाषेत वाक्य सुंदर, प्रभावी आणि अर्थपूर्ण करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या अलंकारांना Figures of Speech म्हणतात.

स्पर्धा परीक्षा, शालेय अभ्यासक्रम आणि MPSC/SSC मध्ये हा भाग महत्त्वाचा असतो.

Figures of Speech चे प्रमुख प्रकार

1. Simile (उपमा अलंकार)

व्याख्या

दोन वेगवेगळ्या गोष्टींची तुलना like, as यांच्या साहाय्याने केली जाते.

ओळख

like

as

as…as

उदाहरणे

He is as brave as a lion.

Her face shines like the moon.

स्पष्टीकरण

पहिल्या वाक्यात मुलाची तुलना सिंहाशी केली आहे.

2. Metaphor (रूपक अलंकार)

व्याख्या

दोन गोष्टींची थेट तुलना केली जाते; like/as वापरत नाहीत.

उदाहरणे

Time is money.

He is a lion in the battle.

फरक

Simile → like/as वापरतात

Metaphor → थेट तुलना

3. Personification (मानवीकरण)

व्याख्या

निर्जीव वस्तूंना मानवी गुण देणे.

उदाहरणे

The wind whispered.

Opportunity knocks at the door.

स्पष्टीकरण

वाऱ्याला “whispered” हा मानवी गुण दिला आहे.

4. Apostrophe (संबोधन अलंकार)

व्याख्या

अनुपस्थित व्यक्ती, मृत व्यक्ती किंवा निर्जीव वस्तूशी थेट संवाद साधणे.

उदाहरणे

O Death! Where is thy sting?

O Nature! How beautiful you are!

5. Hyperbole (अतिशयोक्ती)

व्याख्या

एखादी गोष्ट अतिशयोक्तीने सांगणे.

उदाहरणे

I waited for ages.

She cried a river of tears.

6. Alliteration (अनुप्रास)

व्याख्या

जवळजवळ असलेल्या शब्दांच्या सुरुवातीला समान अक्षर/ध्वनी येणे.

उदाहरणे

She sells seashells on the seashore.

Busy bees buzzed.

7. Antithesis (विरोधाभास)

व्याख्या

विरोधी अर्थाचे शब्द किंवा विचार एकत्र मांडणे.

उदाहरणे

Man proposes, God disposes.

Speech is silver, silence is golden.

8. Epigram (सूक्ती)

व्याख्या

लहान पण अर्थपूर्ण व विरोधाभासी विधान.

उदाहरण

The child is the father of the man.

9. Oxymoron (विरोधाभासी शब्दयोजना)

व्याख्या

परस्परविरोधी शब्द एकत्र वापरणे.

उदाहरणे

Sweet sorrow

Open secret

10. Irony (उपरोध)

व्याख्या

एक बोलणे पण त्याचा उलटा अर्थ अभिप्रेत असणे.

उदाहरण

A traffic policeman got fined for breaking traffic rules.

11. Onomatopoeia (ध्वनिदर्शक)

व्याख्या

ध्वनी दर्शवणारे शब्द वापरणे.

उदाहरणे

Buzz

Tick-tock

Cuckoo

12. Repetition (पुनरुक्ती)

व्याख्या

एखादा शब्द पुन्हा पुन्हा वापरणे.

उदाहरण

Work, work, work till you succeed.

13. Climax (उत्कर्ष)

व्याख्या

विचार किंवा शब्द क्रमाने वाढवत नेणे.

उदाहरण

He came, he saw, he conquered.

14. Interrogation (प्रश्न अलंकार)

व्याख्या

उत्तर अपेक्षित नसलेला प्रश्न विचारणे.

उदाहरण

Who does not love freedom?

Simile आणि Metaphor मधील फरक

Simile

Metaphor

like/as वापरतात

like/as वापरत नाहीत

अप्रत्यक्ष तुलना

थेट तुलना

He fights like a tiger

He is a tiger

स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे

ओळख कशी करावी?

Figure of Speech

ओळख

Simile

like, as

Metaphor

थेट तुलना

Alliteration

समान सुरुवातीचा ध्वनी

Hyperbole

अतिशयोक्ती

Personification

निर्जीवाला मानवी गुण

Onomatopoeia

ध्वनी दर्शवणारे शब्द

वारंवार विचारले जाणारे उदाहरणे

Life is a dream. → Metaphor

The stars danced in the sky. → Personification

As white as snow. → Simile

Variety is the spice of life. → Metaphor

Hurrah! We won the match. → Exclamation

अभ्यासासाठी टिप्स

प्रत्येक अलंकाराची ओळख लक्षात ठेवा.

like/as दिसले तर प्रथम Simile तपासा.

निर्जीव वस्तू बोलत/हसत असल्यास Personification असतो.

समान अक्षरांची पुनरावृत्ती दिसल्यास Alliteration असतो.

अतिशयोक्ती असल्यास Hyperbole असतो.

Question Tag चे नियम

 Question Tag चे नियम

1. वाक्य Positive असेल तर Tag Negative येतो

You are a student, aren’t you?

She can swim, can’t she?

2. वाक्य Negative असेल तर Tag Positive येतो

He is not late, is he?

They don’t play cricket, do they?

3. मुख्य वाक्यातील Helping Verb tag मध्ये वापरतात

Main Sentence

Question Tag

is

isn’t / is

are

aren’t / are

was

wasn’t / was

have

haven’t / have

can

can’t / can

will

won’t / will

4. Helping verb नसल्यास do / does / did वापरतात

Rahul plays football, doesn’t he?

They went home, didn’t they?

5. Subject प्रमाणे Pronoun वापरतात

Seema is absent, isn’t she?

Ram and Shyam are friends, aren’t they?

काही उदाहरणे

You are happy, aren’t you?

She is not coming, is she?

They played well, didn’t they?

I am late, aren’t I?

We should help others, shouldn’t we?

लक्षात ठेवण्याची सोपी युक्ती

Positive sentence → Negative tag

Negative sentence → Positive tag

Helping verb आणि pronoun योग्य वापरा.

स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्त्वाचे Question Tag नियम

1. I am चा Tag नेहमी aren’t I?

I am your friend, aren’t I?

❌ amn't I? वापरत नाहीत.

2. Let’s असलेल्या वाक्याचा Tag → shall we?

Let’s go to school, shall we?

3. Let us विनंती/परवानगी अर्थाने असेल तर → will you?

Let us enter the hall, will you?

4. Imperative Sentence (आज्ञार्थी वाक्य)

विनंती / आदेश

Open the door, will you?

Help me, will you?

नकारार्थी आदेश

Don’t make noise, will you?

5. Nobody / Somebody / Everyone सारखे शब्द

Word

Tag Pronoun

Everyone

they

Somebody

they

Nobody

they

उदा.

Everyone is ready, aren’t they?

Nobody came, did they?

6. Nothing / Something साठी Tag → it

Nothing is impossible, is it?

7. Negative words असल्यास वाक्य Negative समजतात

Negative words:

never, hardly, scarcely, rarely, seldom, no, nothing

उदा.

He never lies, does he?

She hardly works, does she?

8. Used to चा Tag

He used to play cricket, didn’t he?

9. Need / Dare

Helping verb म्हणून वापरल्यास:

Need he go there, needn’t he?

Main verb असल्यास:

He needs help, doesn’t he?

10. There असलेल्या वाक्याचा Tag

There is a book on the table, isn’t there?

11. This / That → it

This is your pen, isn’t it?

12. These / Those → they

Those are mangoes, aren’t they?

स्पर्धा परीक्षेत वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

चुकीचा Tag ओळखा

She sings well, doesn’t she? ✔️

I am late, amn't I? ❌

Let’s start, shall we? ✔️

लक्षात ठेवण्यासाठी Short Trick

Positive → Negative Tag

Negative → Positive Tag

Helping Verb शोधा

Subject चे Pronoun करा

Comma नंतर tag लिहा

गणित सराव

 

* दोन इनलेट पाईप्स अनुक्रमे 40 तास आणि 48 तासात एक रिकामी टाकी भरू शकतात तसेच एक आऊटलेट पाईप प्रति तास 35 गॅलन पाणी बाहेर काढते जर हे तिन्ही पाईप्स एकत्र चालू केले तर ती टाकी 40 तासांत भरते तर त्या टाकीची क्षमता किती आहे .(1680 गॅलन )

* दोन अंकी सम संख्यांची बेरीज किती ? (2430 )

* एका त्रिकोणाच्या बाह्यकोनाचे माप 125 अंश आहे व त्या बाह्यकोनाला संलग्न नसलेल्या एका आंतर कोनाचे माप 70 अंश आहे तर तो त्रिकोण कोणत्या प्रकारचा ? ( समद्विभुज त्रिकोण )

*जेव्हा दोन फासे एकत्र फिरवले जातात तेव्हा दोन्ही फाशांवरील संख्यांची बेरीज नऊ येण्याची किती संभाव्यता  असते ? (1/9 )

* एक वस्तू तिच्या प्रत्यक्ष विक्री किमतीच्या 2/5 दराने विकल्याने मानवाला 24% तोटा होतो जर त्याने ती वस्तू तिच्या प्रत्यक्ष विक्री किमतीच्या 88% ने विकली तर नफ्याचे टक्केवारी किती असेल ? (67.2 )

*अ व ब चे वार्षिक उत्पन्न चारास तीन प्रमाणात असून खर्चाचे प्रमाण 3:2 आहे प्रत्येकाजवळ वर्षा शेवटी सहाशे रुपये शिल्लक राहिले तर अ चे वार्षिक उत्पन्न किती ? (2400 )

* एक सायकल स्वार सकाळी सात वाजता ताशी पाच किलोमीटर या वेगाने प्रवास सुरू करतो प्रत्येक एक तासाच्या प्रवासानंतर दहा मिनिटे विश्रांती घेतो तर तीस किलोमीटर अंतरावर गावी तो किती वाजता पोहोचेल ? ( दुपारी 1 वा 50 मि )

* एक नळ एक टाकी सहा मिनिटात भरतो दुसरा नळ तीच टाकी चार मिनिटात रिकामी करतो जर टाकी आधीच  3/4 भाग भरलेली असेल तर दोन्ही नळ एकदम सुरू केल्यास टाकी किती वेळात रिकामी होईल ? ( 9 मिनीटे )

* जर  Aआणि B या दोन संख्यांची सरासरी 20 आहे B आणि C यांचे सरासरी 19 आहे C व  A ची सरासरी 21 आहे तर A किंमत काय ? (22 )

* मोटार गाडी A 160 किलोमीटर प्रति तास वेगाने धावते तर मोटार गाडी B 140 किलोमीटर प्रतितास वेगाने धावते दोन्ही गाड्या एकाच दिशेने धावतात मोटार गाडी B ही मोटार गाडी  A च्या 80 किलोमीटर पुढे आहे तर मोटर गाडी A मोटार गाडी B  पर्यंत पोहोचण्यास किती वेळ लागेल ? ( 4 तास )

* पास होण्यासाठी जेवढे गुण लागतात त्यापेक्षा सीताला 12% गुण जास्त आहेत व गीताला 50%गुण कमी आहेत दोघींच्या गुणांमधील फरक 51 असेल तर परीक्षा किती गुणांची होती ? (300 )

* एका शहराची लोकसंख्या पहिल्या वर्षी 30 टक्के वाढली आणि पुढच्या वर्षी 15टक्के कमी झाली जर सध्याचे लोकसंख्या 22 100 असेल तर दोन वर्षांपूर्वी लोकसंख्या किती होती ?

* A एक मोबाईल  B ला 20% नफ्याने विकला तोच मोबाईल B ने 25% नफ्याने  C ला विकला . जर तो मोबाईल C ला 15000 रु ला मिळाला तर मोबाईलची मूळ किंमत किती ? (10000 )

* 4000 रुपये दोन भागात सरळ व्याजावर उसने दिले . जर एका भागावर 8% वार्षिक आहे . आणि दुसऱ्या भागावर ही दर 10% वार्षिक आहे तर एकूण वार्षिक व्याज रु 352 मिळेल तर 8% वार्षिक दरावर किती रक्कम दिली ? (2400 )

 

* एका ठराविक रकमेवरती व्याजाचा दर पहिल्या 2 वर्षासाठी 6% पुढील 5 वर्षासाठी 9 % व पुढील शिल्लक कालावधीसाठी 13 % आहे . जर 10 वर्षानंतर त्या रकमेवर एकूण व्याज 7680 रुपये मिळत असेल तर मुद्दलाची रक्कम किती असेल ? (8000 रु )

* एका वर्तुळाचे क्षेत्रफळ एका आयताच्या क्षेत्रफळाइतके आहे जर त्या वर्तुळाचा व्यास आणि आयताची लांबी 140 मीटर असल्यास त्या आयताची रुंदी किती असेल ? 110 मी

वर्गमूळ काढणे

 

गणित सराव

 

* एका त्रिकोणाच्या बाजू 13 सेंटीमीटर 14 सेंटीमीटर व 15 सेंटीमीटर आहेत तर त्या त्रिकोणाच्या क्षेत्रफळ काढा ?

* एका लीप वर्षाची सुरुवात रविवारने झाली असल्यास 15 मे पासून 18 दिवस सुट्टीवर असणारा संतोष कोणत्या वारी कामावर हजर होईल ?

* 36 च्या पुढोल 15व्या विषम संख्येचा घन किती ?

* 513,1134,1215 या संख्यांचा मसावि किती ?

* एक विमान x हे अंतर 240 किमी प्रतितास इतक्या वेगाने 5 तासात पूर्ण करते तेच अंतर दीड तासात पूर्ण करण्यासाठी ते विमान ताशी किती किमी वेगाने चालवावे लागेल ?

* 50 x 30 मी . आकाराच्या आयताकृती बागेस भोवती कडेने 2.5 मी रुंदीचा रस्ता आहे तर रस्ता सोडून बागेचे क्षेत्रफळ किती ?

( 1125 )

* जर एखादया चौकोनाच्या समोरा समोरील बाजू समान व त्याचे कर्ण समान असतील तर त्या चौकोनाचा प्रत्येक कोन किती अंशाचा असतो ?

* एका परीक्षेत बरोबर उतराला 4 गुण मिळतात व चुकीच्या उत्तराला 2 गुण कापले जातात . अजयने 80 प्रश्न सोडवले व त्याला 140 गुण मिळाले तर त्याने किती प्रश्न बरोबर सोडवले ?

( 50)

* 45 लोकांच्या एका बैठकीत 40 लोक एकमेकांना ओळखतात आणि उर्वरित कोणालाही ओळखत नाहीत . एकमेकांना ओळखणारे लोक फक्त मिठी मारतात . तर जे एकमेकांना ओळखत नाहीत ते फक्त हात मिळवतात या बैठकीत किती हातमिळवण्या होतील ?

(210)

* 3 तास 10 मिनीटांच्या कालावधीत एका बरोबर घड्याळाच्या मिनीट काट्याने कापलेले कोनीय अंतर किती असेल ?

( 1140)

*P या नळाने एक टाकी भरण्यास 10 तास लागतात तसेच Q या नळाने टाकी रिकामी होण्यास 14 तास लागतात . दोन्ही नळ एकाच वेळी सुरु केले परंतु 7 तासानंतर Q नळ बंद केला तर संपूर्ण टाकी भरण्यास किती वेळ लागेल ?

( 15 तास )

* काही माणसे एक काम 60 दिवसात करतात मात्र 5 मजूर कमी केल्यावर ते काम संपण्यासाठी 10 दिवस जास्त लागतात तर सुरुवातीला किती मजूर होते ?

( 35 मजूर )

* प्रेमने 60 किमी / तास वेगाने जाणाऱ्या कारने 240 किमी अंतर , नंतर 100 किमी / वास जाणाऱ्या रेल्वेने 400 किमी अंतर व उर्वरित 200 किमी अंतर 50 किमी / तास जाणाऱ्या बसने पार केले तर संपूर्ण प्रवासात त्याचा सरासरी वेग किती ?

* जर P आणि Q ची सरासरी 20 आहे Q आणि Y ची सरासरी 25 आहे , P Q Y ची सरासरी 23 आहे तर P आणि Y ची सरासरी किती असेल ?

* एका भांड्यात 112 लीटर दूध आहे त्यातून किती दूध काढून तितकेच पाणी टाकले म्हणजे दूध आणि पाणी यांचे परस्पर प्रमाण 13: 3 होईल ?

( 21 )

 

*217/339,221/335,222/339,214/335 या अपूर्णांकातील सर्वात मोठा अपूर्णांक कोणता ?

* एका बॅगेत एकूण 75 रुपये किंमतीची 25 पैसे आणि 50 पैशांची नाणी समान आहेत तर 25 पैशांची नाणी किती ?

* 180 रु किलो दराने विकावयाची सुपारी व 195 रु किलो दराने विकावयाची सुपारी 3: 2 या प्रमाणात एकत्र मिसळल्यास ती काय दराने विकावी म्हणजे अपेक्षित रक्कम वसूल होईल ?

( 186 रु )

* स्वाती दीप्ती आणि प्रीतीकडे  मिळून 190 रुपये आहेत. प्रीती जवळ दीप्ती पेक्षा 3 रु कमी आहेत स्वाती जवळ दीप्ती जवळ असलेल्या रकमेच्या दुपटीपेक्षा 5 रु जास्त आहेत तर दीप्ती जवळ किती रुपये आहेत ?

* 15 मजूर 15 तासात 20 x 30 आकाराची भिंत रंगवतात तर 10 मजूर किती तासात 26 x 40 आकाराची भिंत रंगवतील  ?

( 39 तास )

* एका परीक्षेत 25 % विद्यार्थी इंग्रजीत अनुतीर्ण झाले 20 % विद्यार्थी गणितात अनुतीर्ण झाले दोन्ही विषयात 15 % अनुतीर्ण झाले तर त्या परीक्षेत किती टक्के विद्यार्थी उत्तीर्ण झाले ?

* 14 सेमी बाजू असणाऱ्या घनाचे पृष्ठफळ व घनफळ यातील फरक किती ?

( 1568 )

* एका घनाची बाजू 4 मीटर आहे तर ती दुप्पट केली तर त्याचे घनफळ किती पटीने वाढेल ?

* माणसांच्या एका गटात काही जोडपी आहेत उरलेले लोक एक एकटेच आहेत . यापैकी विवाहित लोकाची संख्या 60 % आहे आणि पुरुषांची संख्या 54 % आहे तर या गटात एक एकट्या स्त्रियांची संख्या किती टकके आहे ?

( 16 % )

* जर केळीचा भाव प्रति डझन 1 रुपयाने वाढवला तर 840 रुपयांस पूर्वीपेक्षा दोन डझन केळी कमी मिळतात तर सुरुवातीचा केळीचा प्रति डझन भाव काढा ?

* एका माणसाचा प्रवाहाच्या दिशेने वेग 15 किती / तास आणि प्रवाहाचा वेग 2.5 किती / तास आहे . तर प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने त्या माणसाचा वेग किती ?

* एका बोटीचा प्रवाहाच्या दिशेने वेग 32 किमी/ तास आहे आणि प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने वेग 28 किमी / तास आहे तर स्थिर पाण्यात बोटीचा वेग किती ?

* सचिन सेहवाग आणि धोनी यांनी  मिळून 228 धावा केल्या. जर सेहवागने धोनीपेक्षा 12 धावा जास्त केल्या व धोनीने सचिन पेक्षा 9 धावा कमी केल्या असतील तर सचिनने किती धावा केल्या ?

( 78 )

* एका आयताकृती प्लॉटची लांबी ही रुंदी पेक्षा 60% ने जास्त आहे . जर त्या प्लॉटची लांबी आणि रुंदीतील फरक 48 मीटर असल्यास त्या आयताकृती प्लॉटचे क्षेत्रफळ किती असेल ?

(10240 )

* एका व्यक्तीचे मासिक उत्पन्न 8000 रु आहे . तो घर खर्चासाठी 40% शिक्षणा साठी 5% औषध पाण्यासाठी 15% किरकोळ खर्चासाठी 1600 रु वापरतो व शिल्लक बँकेत ठेवतो तर तो मासिक उत्पनाच्या किती पट रक्कम बँकेत ठेवतो ?

( 1/ 5 पट )

* एक माकड 45 मी उंच असलेल्या खांबावर चढण्याचा प्रयत्न करते . ते एका मिनीटाला 5 मी चढते व दुसऱ्या मिनीटाला 3 मी खाली घसरते असे करता करता ते माकड किती मिनीटात त्या खांबाचे टोक गाठेल ?

* एका संख्येला 12 ने गुणण्या ऐवजी चुकून 21 ने गुणले तर गुणाकार मूळ गुणाकारा पेक्षा 108 ने जास्त आला तर ती संख्या कोणती ?

* एका बागेत काही मुंग्या व कोळी आहेत त्यांच्या एकूण पायांची संख्या 60 तर डोक्यांची संख्या 9 असेल तर त्या ठिकाणी किती कोळी आहेत ?

( 3 कोळी )

*जागतिक आरोग्य दिनाच्या दिवशी आरोग्य खात्याने एका वसतिगृहातील मुलाना वाटप करण्यासाठी 30 सफरचंद 55 मोसंबी व 80 केळी खरेदी केली प्रत्यक्ष वाटप केल्यानंतर प्रत्येक प्रकारची 5 फळे शिल्लक राहिली तर वसतीगृहात किती मुले होती ?

( 25 )

* एक घडयाळ 25 % नफ्याने विकले जर त्या विक्री किमती पेक्षा 30 रुपये अधिक देवून घडयाळ विकले असते तर शेकडा 40 रु नफा झाला असता .तर घड्याळाची मूळ किंमत किती ?

* वार्षिक 15 % दराने 2 वर्ष 4 महिन्यांसाठी रु 8000 रकमेवर वार्षिक गणना करून येणारे चक्रवाढ व्याज किती आहे ?

* एका टाकीतील पाण्यात मिठाचे प्रमाण प्रति लीटर 25 % आहे . ती टाकी उन्हात ठेवल्या मुळे त्यातील 30 लिटर पाण्याची वाफ झाली त्यामुळे पाण्यातील मिठाचे प्रमाण 40% झाले. तर मूळ पाणी किती लीटर असेल ?

( 80 लीटर )

* एका पाण्याच्या टाकीला असलेल्या छिद्रामुळे ती पूर्ण भरलेली टाकी 8 तासात रिकामी होते एक नळ त्या टाकीत 6 लीटर प्रति मिनीट या दराने पाणी भरतो जेव्हा हा नळ सुरू केला जातो तेव्हा ती पूर्ण भरलेली टाकी 12 तासात रिकामी होते. तर त्या टाकीची धारकता किती ?

( 8640 ली )