विभाग १: एका वाक्यात उत्तरे लिहा**
1. **सदाचा कोणता व्यवसाय होता?**
**उत्तर:** सदाचा गाडगी व मडकी बनवून ती बाजारात विकण्याचा व्यवसाय होता.
2. **सदाच्या मुलाचे नाव काय होते?**
**उत्तर:** सदाच्या मुलाचे नाव गजानन (गज्या) होते.
3. **वादळी पावसाच्या तडाख्यातून वाचण्यासाठी वाघाने कोठे आश्रय घेतला होता?**
**उत्तर:** वाघाने सदाच्या घरामागच्या पडक्या खिंडारात आश्रय घेतला होता.
4. **सदाने गजाननचा बाजारात येण्याचा हट्ट मोडण्यासाठी कशाची भीती दाखवली?**
**उत्तर:** सदाने 'गचकअंधारी' नावाच्या काल्पनिक जनावराची भीती दाखवली.
5. **सदाने अंधारात गाढव समजून कशावर टांग मारली व तो कशावर बसला?**
**उत्तर:** सदाने अंधारात गाढव समजून वाघाच्या पाठीवर टांग मारली व तो बसला.
6. **वाघाच्या पाठीवर बसलेल्या सदाने स्वतःची सुटका कशी करून घेतली?**
**उत्तर:** वाघ वडाच्या झाडाखालून जात असताना सदाने चपळाईने लोंबणारी पारंबी पकडली आणि तो झाडावर सरकला.
---
### **विभाग २: योग्य शब्द निवडून रिकाम्या जागा भरा**
1. सदा भाजलेली मडकी ____________ गावांतल्या बाजारात विकायला नेई. (**पंचक्रोशीतील** / दूरच्या / परदेशातील)
2. सदा व सखू मुलाची समजूत घालता घालता ____________ येत असत. (तापावर / **मेटाकुटीला** / रागाला)
3. गचकअंधारी ____________ एका घासात खाते, असे सदा म्हणाला. (कुत्र्या-मांजराला / **वाघासिंहालाही** / माणसाला)
4. वाघाला सदाच्या घामाच्या धारा लागताच गचकअंधारी ____________ सोडून रायली, असे वाघाला वाटले. (घाम / **पानी** / दूध)
5. सदाने वडाच्या झाडाची लोंबणारी ____________ पकडून सरसर वर पळ काढला. (नांदी / **पारंबी** / फांदी)
*(उत्तरकुंजी: १) पंचक्रोशीतील, २) मेटाकुटीला, ३) वाघासिंहालाही, ४) पानी, ५) पारंबी)*
विभाग ३: कोण, कोणास व का म्हणाले?**
1. “कै भेव नोका दाखू मले वाघाफाघाचा.”**
कोणी कोणास म्हटले:** गज्या सदाला म्हणाला.
कारण:** सदा गज्याला जंगलातील वाघ-लांडग्याची भीती दाखवून बाजारात येण्यापासून रोखत होता, तेव्हा गज्या न घाबरता हे म्हणाला.
2. **“या वक्ती जंगलात कदी ना ते गचकअंधारी भेटली त म्हनू नोको मले.”**
* **कोणी कोणास म्हटले:** सदा गज्याला म्हणाला.
* **कारण:** गज्या काही केल्या बाजारात येण्याचा हट्ट सोडत नव्हता, म्हणून त्याला घाबरवण्यासाठी सदाने गचकअंधारीचे नाव काढले.
3. गचकअंधारी झटके देऊन रायली.'**
* **कोणी कोणास म्हटले:** वाघ स्वतःशीच म्हणाला.
* **कारण:** पाठीवर बसलेला प्राणी प्रत्यक्ष वाघ आहे हे कळल्यावर सदा भीतीपोटी थडथड उडू लागला, त्यामुळे वाघाला वाटले की गचकअंधारी त्याला खाण्याची तयारी करत आहे.
4. *'गचकअंधारी आज आपल्याले खाल्ल्याबिगर राहत नव्हती.'**
* **कोणी कोणास म्हटले:** वाघ पळताना स्वतःशीच म्हणाला.
* **कारण:** सदा झाडावर निघून गेल्यावर वाघाची गचकअंधारीच्या पकडीतून सुटका झाली होती.
---
### **विभाग ४: शब्दार्थ व वाक्प्रचार**
#### **१. कठीण शब्दांचे अर्थ:**
* **पंचक्रोशी:** आजूबाजूच्या ४-५ कोसांतील गावे
* **खिंडार:** पडकी, भेग असलेली जागा/भिंत
* **झुंजूमुंजू:** पहाटेचा संधिप्रकाश
* **झणी:** लवकर, त्वरित
* **पारंबी:** वडाच्या झाडाच्या फांद्यांवरून जमिनीकडे लोंबणारी मुळे
#### **२. 'भीती वाटणे' या अर्थाचे पाठात आलेले वाक्प्रचार:**
* अंगाला कापरे भरणे
* दरदरून घाम फुटणे
* हिव भरणे
* काळीज जोरजोरात धडधडणे
* धाबे दणाणणे
---
### **विभाग ५: कारणे लिहा व थोडक्यात उत्तरे**
1. **सदा मडकी विकून येताना गाढवाच्या पाठीवर बसून का येत असे?**
**उत्तर:** बाजारात जाताना मडक्यांचे ओझे गाढवाच्या पाठीवर असे; परंतु मडकी विकून झाल्यावर गाढवाची पाठ मोकळी होत असे, म्हणून सदा परत येताना गाढवाच्या पाठीवर बसून येत असे.
2. **वाघ खिंडारात का लपून बसला होता?**
**उत्तर:** रात्री गावात जोराचा वादळी पाऊस, विजांचा कडकडाट व गारपीट झाली होती. या तडाख्यातून वाचण्यासाठी व आसरा शोधत वाघ सदाच्या घरामागच्या पडक्या खिंडारात येऊन लपला होता.
3. **सदाची आणि वाघाची एकमेकांविषयी कोणती समजूत झाली होती?**
**उत्तर:** सदाची समजूत होती की तो आपल्या गाढवावर बसला आहे; तर वाघाची समजूत होती की त्याच्या पाठीवर बसलेला प्राणी म्हणजेच भयंकर 'गचकअंधारी' आहे.
4. **सदाने झाडावर चढून स्वतःची सोडवणूक कशी केली?**
**उत्तर:** उजाडल्यावर पाठीवर वाघ असल्याचे पाहून सदा घाबरला. जेव्हा वाघ वडाच्या झाडाखालून जाऊ लागला, तेव्हा सदाने विलक्षण चपळाईने लोंबणारी पारंबी पकडली आणि तो वाघाच्या पाठीवरून सटकून सरसर वर झाडावर निघून गेला.
---
### **विभाग ६: व्याकरण व भाषिक कृती**
1. **विशेष्य व विशेषण यांच्या योग्य जोड्या लावा:**
* **किट्ट** (विशेषण) \\(\rightarrow\\) काळोख (विशेष्य)
* **वादळी** (विशेषण) \\(\rightarrow\\) पाऊस (विशेष्य)
* **विलक्षण** (विशेषण) \\(\rightarrow\\) चपळाई (विशेष्य)
* **लोंबणारी** (विशेषण) \\(\rightarrow\\) पारंबी (विशेष्य)
2. **खालील शब्दसमूहासाठी एक शब्द लिहा:**
* ज्यास कोणी शत्रू नाही असा \\(\rightarrow\\) **अजातशत्रू**
* मोफत पाणी मिळण्याचे ठिकाण \\(\rightarrow\\) **पानपोई**
* धान्य साठवण्याची जागा \\(\rightarrow\\) **कोठार / वखार**
* दुसऱ्याच्या मनातले ओळखणारा \\(\rightarrow\\) **मनकवडा**
विभाग ७: स्वमत व कल्पक प्रश्न**
1. **'गचकअंधारी' हे पात्र काल्पनिक असले तरी पाठात विनोद कसा निर्माण करते?**
**उत्तर:** सदाने मुलाला घाबरवण्यासाठी गचकअंधारी हे काल्पनिक नाव रचले; पण योगायोगाने पडक्या भिंतीमागे उभा असलेला वाघ ते ऐकतो व भितो. जेव्हा सदा अंधारात वाघालाच गाढव समजून बसतो, तेव्हा वाघ सदाला
च 'गचकअंधारी' समजतो. दोघांच्या परस्पर चुकीच्या समजुतीमुळे पाठात गमतीशीर व विनोदी प्रसंग निर्माण होतो.