सूचना: खालील दिलेल्या शब्दाचा योग्य विरुद्धार्थी शब्द निवडा.
१. टंचाई x अ) कमतरता ब) विपुलता क) अल्पता ड) साठा
२. प्राचीन x अ) जुने ब) ऐतिहासिक क) अर्वाचीन ड) पुराणकालीन
३. प्रगती x अ) विकास ब) अधोगती क) प्रगत ड) उन्नती
४. अनुकूल x अ) सानुकूल ब) प्रतिकूल क) व्याकुळ ड) अनुकूलता
५. आकुंचन x अ) प्रसरण ब) विस्तार क) संकोच ड) फुगणे
६. इष्ट x अ) विशिष्ट ब) अनिष्ट क) वरिष्ठ ड) कनिष्ठ
७. उदार x अ) श्रीमंत ब) दानी क) कंजूष ड) दयाळू
८. अमृत x अ) पाणी ब) विष क) रस ड) दूध
९. उद्योगी x अ) कष्टकरी ब) कामसू क) आळशी ड) उत्साही
१०. शाश्वत x अ) चिरंतन ब) टिकणारे क) नश्वर ड) कायम
११. आशीर्वाद x अ) सदिच्छा ब) शाप क) कृपा ड) शुभेच्छा
१२. विधायक x अ) विघातक ब) चांगले क) मोठे ड) प्रगती
१३. कर्कश x अ) मोठा ब) जोरात क) मंजूळ ड) तिखट
१४. यश x अ) विजय ब) कीर्ती क) अपयश ड) प्रगती
१५. हर्ष x अ) आनंद ब) संतोष क) दु:ख ड) खेद
१६. कृतज्ञ x अ) कृतघ्न ब) उपकारी क) ऋणी ड) धूर्त
१७. किमान x अ) कमी ब) जास्त क) कमाल ड) अत्यल्प
१८. एकदा x अ) कधीतरी ब) नेहमी क) अनेकदा ड) कधीच नाही
१९. सुपीक x अ) चांगली ब) नापीक क) शेती ड) ओसाड
२०. सजीव x अ) जीवंत ब) निर्जीव क) प्राणी ड) मानव
२१. खरेदी x अ) गिऱ्हाईक ब) विक्री क) व्यापार ड) दुकान
२२. गरीब x अ) दरिद्री ब) भिकारी क) श्रीमंत ड) लाचार
२३. दयाळू x अ) प्रेमळ ब) मायाळू क) निर्दय ड) सज्जन
२४. स्वातंत्र्य x अ) स्वराज्य ब) पारतंत्र्य क) गुलाम ड) मुक्त
२५. उष्ण x अ) गरम ब) कोमट क) थंड ड) वाफ
२६. स्वदेशी x अ) भारतीय ब) परदेशी क) गावठी ड) पाश्चिमात्य
२७. गुण x अ) अवगुण ब) स्वभाव क) प्रवृत्ती ड) वृत्ती
२८. सोय x अ) सोयिस्कर ब) गैरसोय क) अडचण ड) लाभ
२९. साक्षर x अ) शिकलेला ब) निरक्षर क) सुशिक्षित ड) अडाणी
३०. नफा x अ) फायदा ब) लाभ क) तोटा ड) नुकसान
३१. आघाडी x अ) पुढे ब) मागून क) पिछाडी ड) समोरून
३२. उथळ x अ) कमी ब) खोल क) पसरट ड) लांब
३३. सज्जन x अ) चांगला ब) माणूस क) दुर्जन ड) दुष्ट
३४. तेजस्वी x अ) प्रकाशमान ब) निस्तेज क) काळा ड) अंधार
३५. नापास x अ) उत्तीर्ण ब) अनुत्तीर्ण क) पास ड) अपयशी
३६. प्रत्यक्ष x अ) समोर ब) अप्रत्यक्ष क) रोख ड) गुप्त
३७. भरती x अ) पाणी ब) लाट क) ओहोटी ड) समुद्र
३८. नम्र x अ) सात्विक ब) उद्धट क) रागीट ड) शांत
३९. स्वस्त x अ) अल्प ब) कमी क) महाग ड) जास्त
४०. कडू xअ) आंबट ब) तिखट क) गोड ड) तुरट
४१. हजर x अ) उपस्थित ब) गैरहजर क) अनुपस्थित ड) गायब
४२. ज्ञात x अ) माहिती ब) ज्ञान क) अज्ञात ड) अज्ञानी
४३. चढण x अ) चढणे ब) डोंगर क) रस्ता ड) उतरण
४४. घट्ट x अ) पक्के ब) सैल क) सैलसर ड) ढिले
४५. प्रखर x अ) कडक ब) सौम्य क) तेजस्वी ड) लख्ख
४६. परिचित x अ) माहिती ब) ओळखीचा क) अपरिचित ड) अनोळखी
४७. सुरुवात x अ) प्रारंभ ब) शेवट क) अखेर ड) अंत
४८. साम्य x अ) सारखेपणा ब) भेद क) जोडी ड) मिळताजुळता
४९. सुबोध x अ) सुगम ब) दुर्बोध क) कठीण ड) अवघड
५०. सुयश x अ) यश ब) कीर्ती क) अपयश ड) नाव लौकिक
येथे पूर्वी दिलेल्या ५० प्रश्नांची अचूक उत्तरे खालीलप्रमाणे आहेत:
१. ब) विपुलता २. क) अर्वाचीन ३. ब) अधोगती ४. ब) प्रतिकूल [५. अ) प्रसरण ६. ब) अनिष्ट ७. क) कंजूष ८. ब) विष ९. क) आळशी १०. क) नश्वर ११. ब) शाप १२. अ) विघातक १३. क) मंजूळ १४. क) अपयश [४], . १५. ड) खेद १६. अ) कृतघ्न १७. क) कमाल [५], १८. क) अनेकदा १९. ब) नापीक २०. ब) निर्जीव २१. ब) विक्री २२. क) श्रीमंत २३. क) निर्दय २४. ब) पारतंत्र्य २५. क) थंड २६. ब) परदेशी [ २७. अ) अवगुण २८. ब) गैरसोय २९. ब) निरक्षर ३०. क) तोटा ३१. क) पिछाडी ३२. ब) खोल ३३. क) दुर्जन ३४. ब) निस्तेज - ३५. क) पास ३६. ब) अप्रत्यक्ष ३७. क) ओहोटी ३८. ब) उद्धट ३९. क) महाग ४०. क) गोड ४१. ब) गैरहजर ४२. क) अज्ञात ४३. ड) उतरण ४४. ब) सैल [४५. ब) सौम्य ४६. क) अपरिचित ४७. ब) शेवट ४८. ब) भेद ४९. ब) दुर्बोध ५०. क) अप
सूचना: खालील शब्दांच्या गटातील गटात न बसणारा (विरुद्धार्थी) शब्द ओळखा.
१. प्रगती, विकास, उत्कर्ष, अधोगती
उत्तर: अधोगती (इतर तीन शब्द प्रगती दर्शवतात, तर 'अधोगती' हा 'प्रगती'चा विरुद्धार्थी शब्द आहे
२. सौम्य, कोमल, मृदू, प्रखर
उत्तर: प्रखर (सौम्य, कोमल आणि मृदू हे समानार्थी वाटणारे शब्द आहेत, तर 'प्रखर' हा 'सौम्य'चा विरुद्धार्थी शब्द आहे
३. श्रीमंत, धनवान, अमीर, गरीब
उत्तर: गरीब (पहिले तीन शब्द श्रीमंती दर्शवतात, तर 'गरीब' हा त्यांचा विरुद्धार्थी शब्द आहे
४. अज्ञानी, अज्ञ, दुर्बुद्धी, सुज्ञ
उत्तर: सुज्ञ (इतर शब्द अज्ञानाशी संबंधित आहेत, तर 'सुज्ञ' हा 'अज्ञ' किंवा 'अज्ञानी'चा विरुद्धार्थी शब्द आहे
५. आळशी, सुस्त, मंद, उद्योगी
उत्तर: उद्योगी (आळशी आणि मंद हे एकाच गटातील आहेत, तर 'उद्योगी' हा 'आळशी'चा विरुद्धार्थी शब्द आहे
६. विधायक, चांगले, प्रगत, विघातक
उत्तर: विघातक ('विधायक'चा विरुद्धार्थी शब्द 'विघातक' आहे
७. निर्दय, क्रूर, दुष्ट, दयाळू
उत्तर: दयाळू (निर्दय आणि दुष्ट एकाच प्रवृत्तीचे आहेत, तर 'दयाळू' हा 'निर्दय'चा विरुद्धार्थी शब्द आहे .
८. स्वस्त, अल्पदर, कमी किंमत, महाग
उत्तर: महाग ('स्वस्त'चा विरुद्धार्थी शब्द 'महाग' आहे
९. कर्कश, मोठा, कठोर, मंजूळ
उत्तर: मंजूळ ('कर्कश'चा विरुद्धार्थी शब्द 'मंजूळ' आहे
१०. नफा, लाभ, फायदा, तोटा
उत्तर: तोटा (नफा, लाभ आणि फायदा हे समानार्थी आहेत, तर 'तोटा' हा 'नफा'चा विरुद्धार्थी शब्द आहे
११. ज्ञात, परिचित, माहिती असलेला, अज्ञात
उत्तर: अज्ञात ('ज्ञात' आणि 'परिचित'च्या विरुद्ध 'अज्ञात' हा शब्द येतो [
१२. सजीव, चैतन्यमय, जिवंत, निर्जीव
उत्तर: निर्जीव ('सजीव'चा विरुद्धार्थी शब्द 'निर्जीव' आहे
१३. मऊ, कोमल, कापसासारखा, टणक
उत्तर: टणक ('टणक' हा 'मऊ' किंवा 'कठीण'चा विरुद्धार्थी शब्द आहे
१४. यश, विजय, सुयश, अपयश
उत्तर: अपयश (यश आणि विजय सकारात्मक आहेत, तर 'अपयश' हा 'यश'चा विरुद्धार्थी शब्द आहे
१५. आकाश, नभ, गगन, पाताळ
उत्तर: पाताळ (आकाश या अर्थाचे पहिले तीन शब्द आहेत, तर 'पाताळ' हा 'आकाश'चा विरुद्धार्थी शब्द आहे
१. प्रगती आणि स्थिती दर्शवणारे शब्द:
प्राचीन × अर्वाचीन
पुरोगामी × सनातनी
उन्नती × अवनती
उत्कर्ष × अपकर्ष
प्रगती × अधोगती
२. व्यक्ती आणि स्वभाव वैशिष्ट्ये:
अनुज (धाकटा) × अग्रज (थोरला)
कृतज्ञ (उपकार जाणणारा) × कृतघ्न (उपकार न जाणणारा)
कृश (हडकुळा) × स्थूल (जाड)
धूर्त × भोळा
ज्येष्ठ × कनिष्ठ
जहाल × मवाळ [
३. तात्विक आणि वैचारिक शब्द:
ऐहिक × पारमार्थिक
शाश्वत × नश्वर
विधायक × विघातक
ग्राह्य × त्याज्य
सुज्ञ × अज्ञ
खंडण × मंडण
४. व्यवहार आणि प्रशासकीय शब्द:
आयात × निर्यात
धनको (कर्ज देणारा) × ऋणको (कर्ज घेणारा)
कमाल × किमान
टंचाई × विपुलता
रोख × उधार
५. इतर महत्त्वाचे कठीण शब्द:
त्रोटक (कमी) × इत्यंभूत (सविस्तर) [
निमंत्रित × अनाहूत
दुर्बोध (समजण्यास कठीण) × सुबोध (समजण्यास सोपे)
अवधान (लक्ष) × अनवधान (दुर्लक्ष)
सौम्य × प्रखर
नित्य × अनित्य
मंजूळ × कर्कश